Pytania i odpowiedzi dotyczące europejskiego aktu w sprawie innowacji

Dlaczego zamówienia R&D są ważne?

Przedkomercyjne zamówienia na badania i rozwój umożliwiają nabywcom publicznym stymulowanie badań naukowych i innowacji poprzez wyrażanie ich potrzeb. Kieruje badaniami, rozwojem i testowaniem nowych rozwiązań. Może również wspierać produkcję i dostarczanie niewielkich ilości rozwiązań, które zostały pomyślnie opracowane, aby lepiej odpowiadały potrzebom sektora publicznego.

Umożliwia to sektorowi publicznemu nie tylko sprostanie wyzwaniom społecznym i szybszą modernizację usług publicznych; stwarza również możliwości zdobycia wiodącej pozycji na nowych rynkach przez innowacyjne przedsiębiorstwa w Europie – uczestniczące w zamówieniach na badania i rozwój. Silne zapotrzebowanie rynku europejskiego na innowacyjne rozwiązania jest ważne dla tworzenia wzrostu gospodarczego i miejsc pracy oraz dla wzmocnienia konkurencyjności Europy.

Aby zapewnić wystarczające przyciąganie popytu w celu wprowadzenia innowacji na rynek, Europa powinna znacznie zwiększyć inwestycje, w tym poprzez zamówienia na badania i rozwój. W UE zamówienia na badania i rozwój stanowią 17 mld EUR, czyli ~0,6 % całkowitych rocznych wydatków na zamówienia publiczne, podczas gdy inne wiodące gospodarki na świecie inwestują 5–8 razy więcej i już przeznaczają 3–5 % swoich rocznych wydatków na zamówienia publiczne na badania i rozwój.

Co Europejski akt w sprawie innowacji (EIA) zrobi w odniesieniu do zamówień na badania i rozwój?

Obecnie nie istnieją wspólne przepisy UE dotyczące dużej liczby zamówień na badania i rozwój. Powoduje to niepewność prawa w całej Unii i rozdrobnienie w państwach członkowskich.

Europejski akt w sprawie innowacji stworzyłby wspólne zasady dotyczące zamówień na badania i rozwój, aby umożliwić nabywcom publicznym prowadzenie działalności w całej Unii. Zapewniłoby to pewność prawa nabywcom publicznym przy przeprowadzaniu zamówień na badania i rozwój, w tym wspólnych transgranicznych zamówień na badania i rozwój z nabywcami publicznymi z wielu państw członkowskich, a także przedsiębiorstwom i innym podmiotom gospodarczym, aby mogły uczestniczyć w zamówieniach na badania i rozwój. Nabywcy publiczni mieliby również pewność, że przestrzegają zasad pomocy państwa, gdy przestrzegają zasad dotyczących zamówień na badania i rozwój w ramach OOŚ. W przypadku wsparcia publicznego zamówienia na badania i rozwój w ramach OOŚ można w większości przypadków uznać za zgodne z unijnymi zasadami pomocy państwa, które przewidują kilka wariantów uznania takiego wsparcia za brak pomocy lub pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym.

W jaki sposób przepisy OOŚ dotyczące zamówień na badania i rozwój będą wspierać europejskie przedsiębiorstwa?

Proponowana OOŚ zapewniłaby wszystkim rodzajom innowacyjnych podmiotów gospodarczych (w tym uniwersytetom, przedsiębiorstwom typu start-up, przedsiębiorstwom scale-up i dużym przedsiębiorstwom) możliwość udziału w zamówieniach na badania i rozwój w celu wyprowadzenia ich innowacyjnych pomysłów z laboratorium i wprowadzenia ich na rynek.

Proponowane przepisy wspierałyby europejskie podmioty gospodarcze poprzez:

• zapewnienie, aby nabywcy publiczni stosowali proporcjonalne wymogi finansowe, kryteria udzielenia zamówienia oparte na stosunku wartości do ceny, specyfikacje funkcjonalne lub specyfikacje oparte na wynikach, sprawne modyfikacje umów i sprzyjające innowacjom warunki dotyczące praw własności intelektualnej;
• zapewnienie, aby nabywcy publiczni oceniali swoje oferty w ciągu maksymalnie dwóch miesięcy; oraz
• zapewnienie, aby nabywcy publiczni stosowali preferencje UE w zakresie zamówień na badania i rozwój.

Jak będą działać unijne przepisy dotyczące preferencji?

Unijne zasady preferencji zawarte w proponowanym rozporządzeniu w sprawie OOŚ wymagają, aby nabywcy publiczni otwierali zamówienia na badania i rozwój w sposób niedyskryminacyjny dla oferentów z państw członkowskich UE i z państw trzecich, z którymi Unia zawarła odpowiednie umowy międzynarodowe. Obecnie do tych państw trzecich należą państwa EOG i państwa Bałkanów Zachodnich, ponieważ międzynarodowe umowy handlowe między Unią a innymi państwami nie zapewniają dostępu do zamówień na badania i rozwój. Ponieważ badania i rozwój wymagają ścisłej współpracy w zakresie badań i rozwoju z nabywcami publicznymi oraz badań terenowych na miejscu, unijne zasady preferencji wymagają również, aby co najmniej 50 % działań badawczo-rozwojowych związanych z zamówieniem na badania i rozwój było realizowanych w jednym z tych kwalifikujących się krajów.

Jeżeli ograniczenie dostępu do zamówień na badania i rozwój do oferentów skutkowałoby niewystarczającą liczbą oferentów spełniających wymogi lub nieproporcjonalnymi kosztami, nabywcy publiczni mogą również otworzyć dostęp do zamówień na badania i rozwój dla krajów, które zawarły umowę w sprawie zamówień publicznych z UE, nawet jeśli umowa ta nie obejmuje zamówień na badania i rozwój. Jeżeli istnieją uzasadnione względy bezpieczeństwa porządku publicznego, nabywcy publiczni mogą ograniczyć dostęp do zamówień na badania i rozwój do oferentów z państw członkowskich UE, którzy nie są kontrolowani przez państwo trzecie, lub przez podmiot prawny kontrolowany przez państwo trzecie.

Czy przepisy dotyczące zamówień na badania i rozwój doprowadzą do zwiększenia biurokracji i kosztów administracyjnych?

Nie, wręcz przeciwnie. Proponowane rozporządzenie zmniejsza obciążenia administracyjne i inne koszty ponoszone zarówno przez nabywców publicznych, jak i podmioty gospodarcze. Jeden wspólny zestaw przepisów dotyczących zamówień na badania i rozwój w całej Unii zmniejsza koszty administracyjne i prawne zarówno ponoszone przez nabywców publicznych, jak i wykonawców. Nabywcy publiczni zaoszczędzą 1 mld euro rocznie, a podmioty gospodarcze będą osiągać dodatkowe zyski w wysokości 25,9 mld euro rocznie. Rozległa cyfryzacja procedur R&D jeszcze bardziej obniży koszty, ponieważ procedury R&D będą przeprowadzane cyfrowo w formacie elektronicznym za pośrednictwem portalu Tenders Electronic Daily oraz, po ich udostępnieniu, za pośrednictwem unijnego cyfrowego rynku zamówień publicznych.

Czy przepisy dotyczące zamówień na badania i rozwój są obowiązkowe dla wszystkich rodzajów nabywców publicznych?

Nie. W proponowanym rozporządzeniu przepisy dotyczące zamówień na badania i rozwój nie byłyby obowiązkowe dla nabywców publicznych w dziedzinie obronności. Charakterystyka i specyfika dziedziny obronności sprawia, że badania i rozwój w tej dziedzinie są bardzo wrażliwe. W związku z tym w przypadku zamówień wojskowych lub zamówień newralgicznych w dziedzinie bezpieczeństwa nabywcy publiczni w dziedzinie obronności nie są zobowiązani do przestrzegania przepisów dotyczących zamówień na badania i rozwój, chociaż mogą sami podjąć taką decyzję.

Co dzieje się z zamówieniami przedkomercyjnymi w europejskim akcie w sprawie innowacji?

Zamówienia przedkomercyjne (PCP) to szczególny rodzaj zamówień na badania i rozwój. W PCP nabywcy publiczni porównują zalety i wady alternatywnych rozwiązań od różnych dostawców. Usługi R&D są zamawiane etapami (np. projektowanie rozwiązań, prototypowanie, opracowywanie produktów, testowanie i pierwsze wdrażanie) w celu stopniowego ograniczania ryzyka związanego z innowacjami oraz w celu zmniejszenia liczby konkurujących dostawców po dokonaniu oceny ich zalet na konkretnych etapach pośrednich. PCP pozostawia również własność praw własności intelektualnej (prawa własności intelektualnej) dostawcom usług badawczo-rozwojowych, aby mogli oni komercjalizować swoje innowacje na szerszych rynkach.

Od 2007 r. PCP okazał się skutecznym sposobem wdrażania zamówień R&D, aby stymulować rozwój i pierwsze wdrożenie ograniczonego zestawu pierwszych prototypów i produktów, które są w znacznym stopniu wytwarzane w Europie, oraz aby pomóc przedsiębiorstwom typu start-up wejść na rynek zamówień publicznych i rozwijać się na nim. Komisja pragnie nadal propagować szersze stosowanie zamówień przedkomercyjnych w przyszłości.

Do tej pory istnieje jedynie komunikat Komisji, w którym wyjaśniono zasady wdrażania PCP przez nabywców publicznych. Europejski akt w sprawie innowacji zwiększy pewność prawa dla nabywców publicznych, którzy chcą szerzej korzystać z PCP, poprzez zapewnienie ogólnounijnej procedury udzielania zamówień na badania i rozwój w oparciu o elementy procedury PCP wprowadzonej w odniesieniu do zamówień na badania i rozwój. Europejski akt w sprawie innowacji umożliwia zamówieniom na badania i rozwój, które nie są zamówieniami publicznymi, odstępstwo od pozostawienia własności intelektualnej wykonawcom lub od stosowania rozwoju konkurencyjnego etapami, jeżeli istnieją ku temu uzasadnione powody.

Jaka będzie rola Centrum Kompetencji?

Centrum Kompetencji ustanowione w ramach Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) będzie wspierać i promować finansowanie zabezpieczone własnością intelektualną oraz komercjalizację aktywów własności intelektualnej. Komisja opracuje dobrowolne unijne ramy wyceny i ujawniania aktywów własności intelektualnej, ustanowi i będzie utrzymywać ogólnounijną cyfrową platformę kojarzenia zleceń w celu ułatwienia udzielania licencji i przenoszenia praw własności intelektualnej oraz przyczyni się do rozwoju rynku wtórnego w celu wspierania zbywania aktywów własności intelektualnej.

Centrum Kompetencji będzie również wspierać odpowiednie publiczne i prywatne zainteresowane strony z sektora finansowego w opracowywaniu i wdrażaniu instrumentów finansowych wspieranych przez własność intelektualną, zapewniając specjalistyczną wiedzę techniczną związaną z własnością intelektualną, dowody rynkowe i analizę danych. Przyczyni się ona do opracowania bazy danych dowodów dotyczących finansowania wspieranego przez własność intelektualną, z wykorzystaniem istniejących źródeł i informacji udostępnionych przez publiczne i prywatne zainteresowane strony, oraz ustanowi dobrowolny unijny system certyfikacji dla taksatorów własności intelektualnej i będzie nim zarządzać.

Ponadto zapewni różne usługi w zakresie podnoszenia świadomości, budowania zdolności i inne usługi wsparcia związane z finansowaniem i komercjalizacją wspieranymi przez własność intelektualną, w tym za pośrednictwem punktu informacyjnego na szczeblu Unii.

Dlaczego to Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) będzie odpowiedzialny za Centrum Kompetencji?

EUIPO jest centralną agencją UE ds. własności intelektualnej i stopniowo nabiera nowych obowiązków wykraczających poza działania związane z rejestracją. Ewolucja ta odzwierciedla przekształcenie biura rejestracji w agencję wspierającą politykę. Logiczną kontynuacją tego rozwoju jest przypisanie obowiązków w zakresie finansowania wspieranego przez własność intelektualną.

EUIPO posiada dużą wiedzę techniczną, szerokie możliwości badawcze i zaufaną infrastrukturę cyfrową związaną z własnością intelektualną.

Zarządza również kluczowymi sieciami i platformami szkoleniowymi, w tym Ideas Powered for Business Network i IP Academy. 

EUIPO cieszy się wysokim poziomem zaufania wśród przedsiębiorstw, praktyków w dziedzinie własności intelektualnej i krajowych urzędów ds. własności intelektualnej, a jego neutralność i wiarygodność techniczna sprawiają, że jest on również zaufanym partnerem dla instytucji finansowych. Doświadczenie to sprawia, że ta agencja UE jest najbardziej odpowiednia do pełnienia funkcji zarządcy w zakresie finansowania wspieranego przez własność intelektualną i komercjalizacji własności intelektualnej. 

Czy metodyka wyceny własności intelektualnej będzie obowiązkowa?

Nie, jego stosowanie nie będzie obowiązkowe. Instytucje, agencje i organy UE wykorzystają ją jednak do zarządzania unijnymi programami finansowymi, w przypadku których wycena aktywów własności intelektualnej jest niezbędnym elementem.

Jakie byłyby główne elementy unijnych ram wyceny własności intelektualnej?  

Ramy te wykraczałyby poza wycenę własności intelektualnej; obejmowałoby to wsparcie dla przedsiębiorstw z UE, aby pomóc im w przekształceniu odpowiednich aktywów własności intelektualnej w klasy aktywów mogących uzyskać finansowanie bankowe. Wsparcie to obejmowałoby pomoc dla przedsiębiorstw w ujawnieniu ich aktywów związanych z własnością intelektualną (tj. zidentyfikowaniu tych aktywów, które nadają się do udzielania kredytów bankowych), monitorowaniu przedsiębiorstw UE w oparciu o ich potencjał innowacyjny, pomaganiu tym przedsiębiorstwom w określeniu wartości ich aktywów związanych z własnością intelektualną i przekształcaniu tych sprawozdań z wyceny własności intelektualnej w informacje, które instytucje finansowe muszą podjąć w celu podjęcia decyzji o udzieleniu pożyczki. Ramy te zapewnią również narzędzia cyfrowe do wyceny własności intelektualnej oraz sieć rzeczoznawców własności intelektualnej, a także przygotowanie wytycznych dotyczących akredytacji.  

Czy rynek będzie rynkiem regulowanym?

Nie, będzie to ogólnounijna, wielojęzyczna cyfrowa platforma służąca nawiązywaniu kontaktów, która łączy inwestorów i brokerów wyłącznie z właścicielami własności intelektualnej, w tym tymi, którzy wygenerowali własność intelektualną przy wsparciu unijnych programów finansowych. Zakupy aktywów własności intelektualnej lub umowy licencyjne będą zawierane poza platformą, a nie na platformie. Platforma ta ułatwi jedynie przejrzyste, skuteczne i dostępne transakcje dotyczące własności intelektualnej, poprawi płynność rynku i wesprze rozwój w pełni funkcjonującego rynku wtórnego. Pomoże to również firmom bogatym w własność intelektualną, które nie wywiązały się ze swoich zobowiązań w zakresie zbycia aktywów własności intelektualnej.

Kto będzie mógł korzystać z usług EUIPO?

Różne usługi EUIPO będą dostępne dla wszystkich małych i średnich przedsiębiorstw, spółek o średniej kapitalizacji i przedsiębiorstw scale-up z siedzibą w UE. Głównymi beneficjentami tych usług będą:

1. innowacyjne przedsiębiorstwa mające siedzibę w państwach członkowskich, w tym innowacyjne przedsiębiorstwa typu start-up, innowacyjne przedsiębiorstwa scale-up i przedsiębiorstwa typu spin-off, których innowacyjne i konkurencyjne wyniki wynikają z posiadania lub wykorzystywania i komercjalizacji praw własności intelektualnej;
2. naukowców, uniwersytetów, publicznych organizacji badawczych, infrastruktur badawczych i technologicznych, nabywców publicznych, specjalistów w dziedzinie transferu wiedzy i technologii oraz innych podmiotów mających siedzibę w państwach członkowskich, które są zainteresowane komercjalizacją aktywów własności intelektualnej.

Niektóre działania Centrum Kompetencji (np. związane z rozwojem nowych instrumentów finansowych i wyceną własności intelektualnej) przyniosą również korzyści inwestorom instytucjonalnym i detalicznym, a także całej społeczności finansowej (tj. instytucjom finansowym), która jest skłonna inwestować w firmy o dużym portfelu własności intelektualnej i potencjale innowacyjnym.

Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie wspólnych zasad projektowania i funkcjonowania piaskownic regulacyjnych w całej Unii

Czym jest piaskownica regulacyjna?

Piaskownica regulacyjna to ustrukturyzowane ramy, które umożliwiają uczestnikom eksperymentowanie z innowacją przez ograniczony czas w kontrolowanym środowisku, pod nadzorem co najmniej jednego właściwego organu, i które skutkują opartym na dowodach uczeniem się przepisów. Środowisko kontrolowane może oznaczać środowisko fizyczne, cyfrowe lub hybrydowe - wewnątrz lub na zewnątrz laboratorium - lub w inny sposób symulowane środowisko, w którym mogą zostać utworzone piaskownice regulacyjne.

Piaskownice regulacyjne są zazwyczaj tworzone indywidualnie dla każdego przypadku, z jasno określonym zakresem. Mogą one obejmować tymczasowe, dobrze zdefiniowane odstępstwa od obowiązujących przepisów na etapie testowania. Organy mogą również doradzać uczestnikom, w jaki sposób przepisy i wymogi prawne mają zastosowanie do testowanych innowacyjnych produktów lub usług, co zmniejsza niepewność prawa.

Dlaczego Komisja proponuje obecnie zalecenie Rady?

Niniejszy wniosek opiera się na poprzednich konkluzjach Rady, w których podkreślono znaczenie eksperymentów regulacyjnych i wymiany dobrych praktyk. Ponieważ w całej UE coraz częściej wykorzystuje się piaskownice regulacyjne, zalecenie ma na celu zachęcenie do stosowania bardziej spójnego podejścia przy jednoczesnym poszanowaniu różnic między państwami. Proponując zalecenie Rady, Komisja pragnie zapewnić aktywne zaangażowanie wszystkich państw członkowskich przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczającej elastyczności, aby odzwierciedlić różne ramy regulacyjne, zasoby i poziomy dojrzałości innowacyjnej.

Proponowane zalecenie pomoże państwom członkowskim opracować i wdrożyć ramy piaskownicy regulacyjnej oraz skuteczniej promować uczenie się przepisów. Zasadnicze znaczenie ma minimalny poziom spójności w całej Unii. Wzmocnienie dialogu między państwami członkowskimi a Komisją w różnych obszarach polityki pomoże również zmaksymalizować uczenie się przepisów.

W jaki sposób piaskownice regulacyjne pomagają startupom?

Zdolność Europy do konkurowania w skali globalnej zależy nie tylko od dostępu do finansowania, talentów i infrastruktury, ale także od regulacji, które mogą nadążyć za innowacjami.

Aby sprostać temu wyzwaniu, w maju 2025 r. Komisja przyjęła unijną strategię na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up. W strategii określono środki mające na celu uczynienie unijnych ram regulacyjnych bardziej przyjaznymi dla innowacji i elastycznymi.

Jednym z ważnych narzędzi jest wykorzystanie piaskownic regulacyjnych.

Ułatwienie dostępu do informacji na temat piaskownic regulacyjnych i zapewnienie ich bardziej spójnego funkcjonowania w całej Unii może przynieść szczególne korzyści przedsiębiorstwom typu start-up i małym przedsiębiorstwom. Przedsiębiorstwa te często dysponują ograniczonymi zasobami umożliwiającymi im poruszanie się po różnych krajowych przepisach i procedurach.

Czy piaskownice regulacyjne są sposobem na deregulację?

Oprócz jasnej definicji równie ważne jest zrozumienie, czym piaskownica regulacyjna nie jest. Celem piaskownicy regulacyjnej nie jest deregulacja, lecz poprawa jakości regulacji i wspieranie innowacji. Jest to tymczasowe ramy umożliwiające eksperymentowanie, a nie trwałą zmianę otoczenia regulacyjnego. Nawet w warunkach eksperymentalnych należy utrzymać odpowiednie zabezpieczenia, aby zapewnić przestrzeganie celów polityki i wymogów prawnych. Obejmuje to na przykład wymogi bezpieczeństwa podczas testowania technologii, takich jak pojazdy autonomiczne.

Jednym z głównych celów wniosku jest wspieranie państw członkowskich i organizacji uczestniczących w piaskownicach regulacyjnych, zapewnienie, aby dozwolone eksperymenty promowały innowacje przy jednoczesnym zachowaniu zaufania oraz ochronie praw podstawowych i wartości. Należy wprowadzić gwarancje prawne i etyczne – takie jak te związane z gromadzeniem danych, przejrzystością, konkurencją i ochroną praw podstawowych – oraz odpowiednio zarządzać zagrożeniami związanymi ze zdrowiem, bezpieczeństwem lub prawami podstawowymi.