Pytania i odpowiedzi dotyczące nowego rozporządzenia w sprawie normalizacji

Co to jest norma i w jaki sposób opracowuje się normy w Europie?

Norma jest dokumentem technicznym, który określa specyfikacje produktu, usługi lub procesu. Jest on sporządzany przez ekspertów, a następnie przyjmowany w drodze konsensusu. Obejmuje szeroki zakres, od rozmiaru arkusza papieru A4 po bezpieczeństwo zabawki dla dziecka lub kompatybilność ładowarki do telefonu.

Wiele norm jest dobrowolnych, ale nawet jeśli dobrowolne przedsiębiorstwa mają silną motywację do ich stosowania. Produkt wykonany zgodnie z uznaną normą może być sprzedawany na całym jednolitym rynku, a nie musi być dostosowywany do rozbieżnych przepisów krajowych. Wykazuje bezpieczeństwo i jakość, zapewnia interoperacyjność i obniża koszty.

W Europie normy są opracowywane w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Trzy europejskie organizacje normalizacyjne (CEN, CENELEC i ETSI) współpracują z krajowymi organami normalizacyjnymi, a normy są opracowywane przez ekspertów z przemysłu, organizacji konsumenckich, przedstawicieli pracowników, społeczeństwa obywatelskiego, środowisk akademickich i organów publicznych. Chociaż Komisja sama nie opracowuje norm, może zwrócić się o opracowanie norm w celu wsparcia prawodawstwa UE i pomocy w finansowaniu systemu.

Dlaczego normy zharmonizowane są ważne dla jednolitego rynku?

Normy zharmonizowane są ważne dla jednolitego rynku, ponieważ przekładają wymogi prawne UE na jeden praktyczny zestaw specyfikacji technicznych, które mogą być stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Opracowane przez CEN, CENELEC lub ETSI na wniosek Komisji dają produktom i usługom domniemanie zgodności z prawem UE po ich opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Daje im to szczególną rolę prawną. Zapewniając jedną uznaną drogę do zapewnienia zgodności, zmniejszają one bariery techniczne w handlu, wspierają swobodny przepływ towarów i usług oraz ułatwiają i obniżają koszty dostępu przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich, do rynku UE, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa, interoperacyjności i zaufania konsumentów.

W jaki sposób pomoże to przedsiębiorstwom, zwłaszcza małym i średnim?

Nowe rozporządzenie w sprawie normalizacji skróci czas potrzebny na opracowanie normy o jedną trzecią i umożliwi produktom wcześniejsze korzystanie z domniemania zgodności, ułatwiając dostęp do rynku i zmniejszając koszty przestrzegania przepisów. Będą również korzystać z bezpłatnego dostępu do norm wspierających prawo UE.

Mniejsze przedsiębiorstwa odniosą szczególne korzyści dzięki szybszym standardom, swobodnemu dostępowi do nich i łatwiejszemu dostępowi do rynku. We wniosku zobowiązano również krajowe organy normalizacyjne do zmniejszenia kosztów uczestnictwa w normalizacji ponoszonych przez małe i średnie przedsiębiorstwa.

Kto opracowuje normy w Europie i co zmieni się wraz z nowym rozporządzeniem?

Normalizacja w Europie opiera się na partnerstwie publiczno-prywatnym. Na szczeblu europejskim odpowiedzialne są trzy oficjalnie uznane europejskie organizacje normalizacyjne: CEN, obejmujący większość sektorów; CENELEC, dla dziedziny elektrotechnicznej; oraz ETSI – telekomunikacja i ICT. Współpracują one z krajowymi organami normalizacyjnymi każdego państwa członkowskiego, a treść techniczną piszą eksperci z branży (w tym z małych i średnich przedsiębiorstw), organów publicznych, organizacji konsumenckich, przedstawicieli pracowników, organizacji środowiskowych, środowisk akademickich i innych odpowiednich grup. W odniesieniu do treści o znaczeniu międzynarodowym organizacje europejskie ściśle współpracują ze swoimi globalnymi odpowiednikami: ISO, IEC oraz ITU.

Nowe rozporządzenie zachowa ten sam system z jednym kluczowym ulepszeniem: Komisja, po konsultacji z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi, będzie mogła wysyłać wnioski o normalizację do wyznaczonych organizacji normalizacyjnych. Pozwoli to na szybkie zmobilizowanie wymaganej wiedzy fachowej przy jednoczesnym zachowaniu centralnej roli europejskich organizacji normalizacyjnych w tym procesie.

Jak zwiększyć tempo opracowywania norm?

Przyspieszymy normalizację, czyniąc system sprawniejszym, bardziej przewidywalnym i mniej biurokratycznym. Konkretnie oznacza to szybsze wprowadzanie wysokiej jakości istniejących specyfikacji do norm europejskich, jaśniejsze stosowanie wspólnych specyfikacji oraz tymczasowe domniemanie zgodności w odniesieniu do niektórych pojawiających się rezultatów technicznych. Poprawimy również planowanie i rozliczalność dzięki lepszemu przewidywaniu potrzeb, wdrażaniu kluczowych wskaźników efektywności oraz monitorowaniu w czasie rzeczywistym za pośrednictwem platformy cyfrowej. Ponadto wprowadzimy wiążące terminy, uprościmy procedury oraz, przy ścisłych zabezpieczeniach i za zgodą państw członkowskich, umożliwimy alternatywne sposoby przesyłania niektórych wniosków Komisji do organizacji normalizacyjnych innych niż trzy europejskie organizacje normalizacyjne.

W jaki sposób europejski system normalizacji współdziała z normami międzynarodowymi i co zmieni wniosek?

Europejskie i międzynarodowe systemy normalizacji są ze sobą ściśle powiązane. Zgodnie z długoletnią umową o współpracy, porozumieniem wiedeńskim między CEN a ISO oraz porozumieniem frankfurckim między CENELEC a IEC duża część norm europejskich jest przyjmowana na podstawie norm międzynarodowych lub dostosowywana do nich. Pozwala to uniknąć powielania wysiłków i wspiera handel światowy, zgodnie z zasadami Światowej Organizacji Handlu dotyczącymi barier technicznych w handlu. Jednocześnie UE w coraz większym stopniu nie może polegać na normach zapewniających domniemanie zgodności w nowych technologiach strategicznych, takich jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo i baterie, podczas gdy inne gospodarki poruszają się szybciej. Jest to jeden z czynników leżących u podstaw nacisku, jaki we wniosku kładzie się na koordynację międzynarodową. Reforma promuje zatem silniejszą koordynację unijną w międzynarodowych organach normalizacyjnych, tak aby UE mogła skuteczniej promować swoje interesy i wartości, ponieważ ustanawianie norm nabiera większego znaczenia geopolitycznego.

Czy standardy będą darmowe? W jaki sposób europejskie organizacje normalizacyjne będą finansować normalizację, jeżeli normy są bezpłatne?

W niedawnych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE stwierdzono, że normy, do których odnosi się prawodawstwo UE, są częścią prawa UE i w związku z tym muszą być udostępniane bezpłatnie. W związku z tym we wniosku wprowadza się kluczową zmianę do obecnego systemu normalizacji: normy zharmonizowane i normy, do których odwołuje się prawo UE, byłyby swobodnie dostępne. Zakres tych norm obejmuje około 3 650 norm spośród 27 000 norm dostępnych w katalogach europejskich organizacji normalizacyjnych.

Normy zharmonizowane stanowią jedynie niewielką część dochodów europejskich organizacji normalizacyjnych. Normy ETSI są już bezpłatne, a nie tylko zharmonizowane.

Cyfryzacja stwarza europejskim organizacjom normalizacyjnym możliwości oferowania nowych usług, które zarówno dodają wartości użytkownikom norm, jak i tworzą dla nich nowe źródła dochodów.

Czy będą okresy przejściowe?

Większość najważniejszych zmian legislacyjnych UE obejmuje okres przejściowy między przyjęciem a stosowaniem, co daje przedsiębiorstwom i organom czas na dostosowanie się. Dokładny czas trwania zostanie określony w ostatecznym akcie prawnym.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

To zależy od procesu legislacyjnego. Zazwyczaj prawodawstwo UE wchodzi w życie po formalnym przyjęciu i opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a jego stosowanie rozpoczyna się natychmiast lub po upływie określonego okresu przejściowego.