Budżet UE nadal przynosi Europie korzyści w 2025 r.

Trybunał Obrachunkowy (ETO) opublikował dziś sprawozdanie roczne, w którym po raz dziewiętnasty z rzędu przedstawił roczne sprawozdanie finansowe UE. Trybunał potwierdził, że w poborze dochodów UE nie wystąpił istotny poziom błędu.

Istotne kamienie milowe dla budżetu UE w 2025 r.

W kontekście niepewności geopolitycznej, silniejszej globalnej konkurencji i trwających konfliktów, w tym trwającej rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, budżet UE pozostał kluczowym narzędziem realizacji priorytetów Unii.

W 2025 r. budżet UE nadal odgrywał kluczową rolę we wspieraniu Ukrainy przez Europę. Do końca ubiegłego roku UE i jej państwa członkowskie udostępniły ponad 193,3 mld euro wsparcia od początku wojny, z czego 88,3 mld euro zostało udostępnione z budżetu UE. Wsparcie to obejmowało pomoc humanitarną, reagowanie kryzysowe, pomoc makrofinansową, wsparcie budżetowe oraz wczesną odbudowę i rekonstrukcję.

Konkurencyjność UE została również wsparta z budżetu UE w 2025 r. inwestycjami w sektory strategiczne, infrastrukturę transgraniczną, badania naukowe i innowacje, w wysokości 12,9 mld EUR w 2025 r. na badania naukowe i innowacje. W latach 2021–2025 w ramach programu powstało ponad 22 500 recenzowanych publikacji naukowych, ponad 130 000 naukowców uczestniczyło w działaniach na rzecz podnoszenia kwalifikacji i przyczyniło się do powstania ponad 10 000 innowacyjnych produktów i zastosowań w zakresie własności intelektualnej. W tym samym okresie w ramach programu udzielono również wsparcia ponad 10 000 MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, w tym w obszarach takich jak sztuczna inteligencja i materiały zaawansowane. Jednocześnie uruchomiono inwestycje o wartości 58 mld euro, z czego 11,7 mld euro przeznaczono na dotacje na projekty koncentrujące się na dekarbonizacji, produkcji baterii i wodorze odnawialnym.

NextGenerationEU nadal wspierał ożywienie gospodarcze poprzez reformy i inwestycje państw członkowskich w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W 2025 r. Komisja oceniła 34 wnioski o płatność na kwotę 87,3 mld euro. W całej UE instrument ten wpłynął na życie obywateli, wspierając ambitne programy inwestycyjne w kluczowych obszarach, takich jak transformacja ekologiczna i cyfrowa, opieka zdrowotna, kształcenie i szkolenie oraz wsparcie dla przedsiębiorstw.

W budżecie nadal wspierano również obywateli i regiony w całej Europie. W 2025 r. państwa członkowskie i regiony przeznaczyły 3,3 mld euro w ramach polityki spójności na przystępne cenowo i zrównoważone mieszkalnictwo, 14,5 mld euro na przystosowanie się do zmiany klimatu i zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi oraz 3,1 mld euro na odporność wodną. W latach 2021–2025 z budżetu UE wsparto dodatkowe 1 434 megawaty mocy wytwórczej energii ze źródeł odnawialnych, dostęp szerokopasmowy dla ponad 335 000 mieszkań oraz ponad 1 000 km nowych, zmodernizowanych lub zmodernizowanych dróg w całej Europie.

Jednocześnie w 2025 r. wspólna polityka rolna nadal wspierała źródła utrzymania i wydajność na obszarach wiejskich oraz promowała dynamiczne gospodarki wiejskie dzięki płatnościom w wysokości 53,2 mld EUR w 2025 r., które dotarły do 5,5 mln rolników.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo i obronę, budżet UE pomógł wzmocnić zdolności i bazę przemysłową Europy. W 2025 r. uruchomiono 63 projekty przy finansowaniu unijnym w wysokości ponad 1 mld euro, przy czym MŚP stanowią 38 % beneficjentów. W ramach Europejskiego Funduszu Obronnego przeznaczono około 1 mld euro na wspólne badania, rozwój i innowacje w dziedzinie obronności, w tym ponad 140 mln euro na MŚP opracowujące i testujące przełomowe technologie. Plan ReArm Europe, przyjęty w 2025 r., mógłby do 2030 r. odblokować przestrzeń fiskalną o wartości do 650 mld euro dzięki zwiększeniu budżetów na obronność o 1,5 % PKB i obejmuje pożyczki o wartości do 150 mld euro na zaspokojenie pilnych potrzeb inwestycyjnych w dziedzinie obronności i na zaspokojenie luk w zdolnościach.

W ramach działań humanitarnych UE przekazała w 2025 r. około 2,6 mld euro za pośrednictwem programu pomocy humanitarnej. Wspierała osoby dotknięte zagrożeniami naturalnymi, konfliktami, wysiedleniami, brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, skrajnym ubóstwem, naruszeniami praw człowieka i przemocą ze względu na płeć. Szczególnym priorytetem była Palestyna, na którą przeznaczono 220 mln EUR na wsparcie usług dla ludności palestyńskiej, wsparcie odbudowy i stabilizacji Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy oraz wsparcie dla sektora prywatnego w Palestynie.

Budżet UE nadal zapewniał wyraźną unijną wartość dodaną poprzez wspieranie priorytetów przekrojowych. W 2025 r. prawie 64 mld euro (33 %) przeznaczono na cele klimatyczne, a ponad 15 mld euro (7,8 %) na różnorodność biologiczną – na osiągnięcie celów wynoszących odpowiednio 30 % i 7,5 %, a także ponad 19 mld euro na priorytety cyfrowe i prawie 38 mld euro na równouprawnienie płci.

Silne kontrole chronią budżet UE

Komisja odnotowuje negatywną opinię ETO na temat prawidłowości wydatków w ramach wieloletnich ram finansowych. Szacowany przez Trybunał poziom błędu wynosi 3,8 %, co jest porównywalne z poziomem z ubiegłego roku, który wyniósł 3,6 % i był znacznie niższy niż w 2023 r. (5,6 %) i 2022 r. (4,2 %).

Błąd nie oznacza automatycznie oszustwa lub marnotrawstwa. Większość błędów i nieprawidłowości ma charakter niezwiązany z nadużyciami finansowymi, a przedmiotowe projekty nadal przynoszą pozytywne rezultaty zgodnie z celami polityki UE.

Komisja i Europejski Trybunał Obrachunkowy odgrywają uzupełniającą rolę w zapewnianiu przejrzystego i odpowiedzialnego wykorzystania funduszy UE. Ich szacunki dotyczące poziomu błędu nie są jednak bezpośrednio porównywalne ze względu na ich odrębne uprawnienia.

Aby chronić budżet, Komisja współpracuje z podmiotami, które wykonują budżet UE w terenie. Oprócz własnych kontroli i audytów Komisja opiera się na szeroko zakrojonych kontrolach przeprowadzanych przez państwa członkowskie i innych partnerów wykonawczych. Komisja podnosi również świadomość na temat zasad finansowania poprzez bezpośrednie zwracanie się do beneficjentów finansowania unijnego za pośrednictwem kampanii, warsztatów i innych działań informacyjnych.

W przypadku programów opartych na kosztach Komisja szacuje, że ponownie osiągnęła swój cel polegający na utrzymaniu ostatecznego poziomu błędu (tj. ryzyka w momencie zamknięcia), po przeprowadzeniu wszystkich kontroli ex post i dokonaniu korekt, poniżej 2 %.

W przypadku programów opartych na wynikach Komisja oblicza odsetek wydatków obarczonych niskim, średnim i wysokim ryzykiem i składa przejrzyste sprawozdania na ten temat, wynikające z oceny właściwego funkcjonowania krajowych systemów zarządzania na potrzeby wspólnej polityki rolnej na lata 2023–2027 oraz z osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych w odniesieniu do wydatków związanych z infrastrukturą dla Mołdawii, Ukrainy i Bałkanów Zachodnich. Ogólnie rzecz biorąc, Komisja stwierdziła, że budżet w ramach tych programów opartych na wynikach jest dobrze chroniony.

W 2025 r. w wyniku kontroli i audytów Komisja i państwa członkowskie wdrożyły środki zapobiegawcze i naprawcze o wartości 9 mld euro, w tym wstrzymanie i zawieszenie płatności oraz korekty finansowe.

Komisja uważa również, że wydatki w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności wiążą się z niskim poziomem ryzyka. Komisja uzyskuje wystarczającą pewność co do zadowalającego osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych na podstawie kompleksowych kontroli ex ante przed dokonaniem płatności (w tym analizy szczegółowej dokumentacji oraz, w razie potrzeby, kontroli systemów na miejscu), a także prac audytowych ex post. Jeżeli Komisja oceni, że kamienie milowe i wartości docelowe nie zostały osiągnięte w zadowalający sposób, Komisja nie wypłaca temu państwu członkowskiemu całości lub części wkładu finansowego.

Zapewnienie wiarygodności rozliczeń i dalsze ograniczanie ryzyka

Sprawozdanie finansowe za 2025 r. zostało po raz pierwszy przygotowane w unijnym systemie finansowym nowej generacji SUMMA, którego celem jest modernizacja, harmonizacja i standaryzacja unijnych finansowych procesów biznesowych. SUMMA obejmuje systematyczne i rygorystyczne kontrole wdrożone w celu zapewnienia, aby informacje finansowe były prawidłowo wykorzystywane, odzwierciedlały transakcje leżące u podstaw rozliczeń i były w pełni zgodne z mającymi zastosowanie zasadami rachunkowości.

Aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie unijnego systemu zwalczania nadużyć finansowych i dobrą współpracę z innymi kluczowymi instytucjami UE zaangażowanymi w zwalczanie nadużyć finansowych, w lipcu 2025 r. Komisja rozpoczęła przegląd unijnej struktury zwalczania nadużyć finansowych. Wyniki tego przeglądu zostaną przedstawione pod koniec 2026 r.

Kontekst

Publikacja sprawozdania rocznego ETO oraz przedstawienie Parlamentowi Europejskiemu pakietu zintegrowanej sprawozdawczości finansowej i sprawozdawczości w zakresie rozliczalności (IFAR) rozpoczynają roczną „procedurę udzielania absolutorium”, w ramach której podsumowuje się zarządzanie finansami i osiągnięcia budżetu UE w 2025 r. Pakiet IFAR obejmuje pięć sprawozdań Komisji, w których przedstawiono kompleksowe spojrzenie na sposób wykorzystania budżetu UE.