Pytania i odpowiedzi dotyczące unijnych ram odporności na zmianę klimatu

1. Jaki jest cel nowych unijnych ram odporności na zmianę klimatu i dlaczego jest to teraz konieczne?

Unijne ramy odporności na zmianę klimatu mają na celu wzmocnienie zdolności Europy do przewidywania zagrożeń klimatycznych, przygotowania się na nie i zarządzania nimi poprzez wyprzedzanie tych skutków i unikanie szkód dzięki skoordynowanym działaniom na szczeblu unijnym, krajowym i lokalnym. To bardziej proaktywne i systemowe podejście uwzględni odporność na zmianę klimatu już na etapie projektowania w kluczowych politykach i ponad granicami. Ramy te łączą proponowane europejskie prawo o odporności na zmianę klimatu z praktycznymi narzędziami i środkami wspierającymi, aby pomóc organom publicznym, przedsiębiorstwom i innym zainteresowanym stronom w podejmowaniu bardziej świadomych decyzji.

Ze wstępnych danych wynika, że ponad 35 000 osób zmarło w wyniku zgonów związanych z upałem, podczas gdy szacowane straty gospodarcze wynikające ze szkód klimatycznych w latach 2022–2025 wyniosły około 200 mld EUR, czyli 50 mld EUR rocznie. Szacowany zwrot z inwestycji w przystosowanie się do zmiany klimatu może osiągnąć ponad 10-krotność ich wartości pod względem unikniętych strat i szkód.

Innowacje mogą pomóc złagodzić niszczycielskie skutki, a jednocześnie otworzyć możliwości gospodarcze. Zapotrzebowanie na produkty, technologie i usługi w zakresie odporności na zmianę klimatu szybko rośnie w UE i za granicą, tworząc nowe rynki i możliwości eksportowe dla unijnych przedsiębiorstw i innowatorów. Przewiduje się, że globalne roczne dochody z rozwiązań w zakresie odporności na zmianę klimatu wzrosną czterokrotnie do 3,5 bln EUR do 2050 r. Dzięki ograniczeniu fragmentacji i zwiększeniu jasności co do kierunku polityki unijne ramy odporności na zmianę klimatu mogą pomóc we wspieraniu rozwijającego się rynku, z korzyścią dla europejskich przedsiębiorstw i przemysłu.

Ramy te ustanawiają wspólną podstawę zarządzania ryzykiem klimatycznym w Unii oraz nakładają na organy krajowe obowiązek publikowania planów krajowych, popartych wspólną trajektorią odniesienia dla globalnego ocieplenia, która jest dostosowana do obecnych dowodów naukowych. Wprowadzono w nim jaśniejsze wymogi dotyczące planowania strategicznego oraz bardziej dostępne informacje na temat zagrożeń klimatycznych i rozwiązań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

 

2. W jaki sposób ramy mogą pomóc państwom członkowskim, regionom i społecznościom lokalnym lepiej przystosować się do ekstremalnych zjawisk klimatycznych?

Nowe ramy zapewnią jaśniejsze wymogi dotyczące planowania strategicznego. Państwa członkowskie będą mogły wywiązać się ze swoich obowiązków w zakresie planowania wynikających z proponowanego prawa o odporności na zmianę klimatu, Europejskiego prawa o klimacie i rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną za pośrednictwem nowego jednolitego planu strategicznego. Usprawni to i uprości planowanie, zwiększy spójność oraz wesprze bardziej spójne i porównywalne śledzenie postępów w ramach Europejskiego prawa o klimacie, bez wprowadzania dodatkowych kontroli. Jednolity skonsolidowany plan umożliwi również państwom członkowskim łatwiejsze zrozumienie i porównanie ich odpowiednich planów, co przyniesie korzyści w szczególności tym państwom członkowskim, które mają wspólne granice i ponoszą podobne ryzyko klimatyczne. Przykłady transgranicznych zagrożeń klimatycznych obejmują zakłócenia w wzajemnie połączonych systemach energetycznych, infrastrukturze krytycznej, łańcuchach dostaw i ekosystemach.

Ramy poprawią również dostęp do zharmonizowanych informacji na temat klimatu i praktycznych rozwiązań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu poprzez wprowadzenie trzech nowych narzędzi cyfrowych – europejskiego obserwatora klimatu, nawigatora narzędzi odporności na zmianę klimatu i eksploratora rozwiązań misji – pomagających organom w identyfikacji zagrożeń, z którymi się borykają, ocenie podatności na zagrożenia i określeniu, gdzie działania są najpilniej potrzebne.

Ponadto zagrożenia klimatyczne różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, regionach i społecznościach, a środki niezbędne do ich wyeliminowania muszą uwzględniać te różnice. W związku z tym będą one w stanie lepiej zarządzać ryzykiem klimatycznym zgodnie z ramami, zachowując jednocześnie elastyczność potrzebną do wyboru rozwiązań najlepiej dostosowanych do ich konkretnych zagrożeń, okoliczności i priorytetów.

 

3. Jakie są główne narzędzia i zasoby dostępne w nowych ramach?

Nowe ramy wprowadzają praktyczne narzędzia cyfrowe i środki wspierające, które ułatwiają szerszemu gronu użytkowników dostęp do informacji na temat klimatu i wiedzy na temat przystosowania się do zmiany klimatu oraz nawigację po nich. Kluczowe znaczenie dla tego podejścia mają trzy narzędzia:

• European Climate Viewer, opracowany przez Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF), to interaktywna mapa przewidywanych zagrożeń klimatycznych, która pomoże użytkownikom zrozumieć, co oznacza wspólna trajektoria ocieplenia dla różnych części Europy w różnych okresach, lokalizacjach i sektorach. Przeglądarka opiera się na najnowszych informacjach z usługi programu Copernicus w zakresie zmiany klimatu i będzie ewoluować w miarę dostępności dodatkowych danych i funkcji. Dzięki inicjatywie Destination Earth będzie ewoluować w celu zintegrowania możliwości obliczeń superkomputerowych i bardziej kompleksowych informacji o klimacie.
• Nawigator narzędzi odporności na zmianę klimatu, opracowany przez Europejską Agencję Środowiska (EEA), jest ocenianym pod względem jakości centralnym repozytorium narzędzi odporności na zmianę klimatu, pomagającym organom publicznym poruszać się po dostępnych rozwiązaniach i wybierać te, które są najistotniejsze dla ich terytoriów, potrzeb sektorowych i podatności na zmianę klimatu.
• Mission Solutions Explorer to platforma prezentująca praktyczne rozwiązania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu wypróbowane i przetestowane przez regiony, miasta i społeczności na całym kontynencie, które uczestniczyły w projektach w ramach misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Użytkownicy mogą filtrować rozwiązania według zagrożeń, sektorów lub lokalizacji oraz dowiedzieć się o dodatkowych korzyściach, zaangażowanych interesariuszach, dostępnych możliwościach finansowania oraz potencjale powielania i zwiększania skali.

Zasoby i działania wprowadzone niniejszymi ramami uzupełnia się istniejącymi unijnymi instrumentami finansowania, programami inwestycyjnymi, usługami klimatycznymi i innymi inicjatywami w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w celu wspierania działań lokalnych i regionalnych.

Ponadto w ciągu sześciu miesięcy od przyjęcia Europejskiego prawa o odporności na zmianę klimatu Komisja przedstawi plan wdrażania. Plan ten określi odpowiednie wsparcie dla celów ustawy i jej skutecznego wdrożenia, w tym na szczeblu lokalnym i regionalnym. Odbędzie się to w ramach istniejących ram budżetowych i przyszłej inicjatywy.

W 2028 r. i co pięć lat Komisja przedstawi unijny plan strategiczny w zakresie odporności na zmianę klimatu, aby zapewnić wczesne i zdecydowane działania na szczeblu UE.

 

4. W jaki sposób ramy wspierają gospodarkę i bezpieczeństwo energetyczne Europy?

Szkody gospodarcze wynikające ze skutków zmiany klimatu są znaczne i stanowią coraz większe zagrożenie dla odporności gospodarczej Europy. Ekstremalne warunki pogodowe mogą uszkodzić infrastrukturę i aktywa produkcyjne, przerwać łańcuchy dostaw, zakłócić systemy energetyczne i transportowe, zakłócić ciągłość działania oraz zwiększyć presję na finanse publiczne i służby ratunkowe. Skutki te mogą osłabić inwestycje, wydajność i długoterminową konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw. Inwestowanie w odporność na zmianę klimatu ma zatem sens ekonomiczny. Szacowane roczne potrzeby inwestycyjne UE w zakresie odporności na zmianę klimatu i przystosowania się do niej wynoszą około 70 mld euro rocznie.

Ramy te mają na celu ograniczenie strat, których można uniknąć, poprzez zachęcanie do identyfikowania zagrożeń klimatycznych i uwzględniania ich na wcześniejszym etapie w decyzjach dotyczących planowania i inwestycji. Wspólne podejście do zarządzania ryzykiem klimatycznym, w połączeniu z silniejszym planowaniem strategicznym, po stronie publicznej może również pomóc przedsiębiorstwom lepiej zrozumieć ich ekspozycję i podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące ochrony aktywów i operacji.

W ramach przewidziano szereg środków umożliwiających państwom członkowskim wspieranie przedsiębiorstw inwestujących w projekty w zakresie odporności na zmianę klimatu, na przykład poprzez opodatkowanie lub środki pomocy państwa. Finanse publiczne powinny być katalizatorem dalszej mobilizacji kapitału prywatnego na rzecz odporności na zmianę klimatu. Komisja będzie ściśle współpracować z organami międzynarodowymi i europejskimi, aby wspierać ten cel i zapewnić lepsze odzwierciedlenie ryzyka związanego z klimatem w decyzjach inwestycyjnych. Będzie on również wspierał przedsiębiorstwa za pomocą wytycznych i innej praktycznej pomocy w celu uwzględnienia ryzyka związanego z klimatem w ich planach odporności na zmianę klimatu. 22 października, uzupełniając dzisiejsze ramy, Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego przedstawiła plan w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, w którym podwoiła swoje finansowanie na rzecz odporności na zmianę klimatu do co najmniej 30 mld euro do 2030 r.

Ubezpieczenia są kolejnym kluczowym elementem tego równania w celu lepszego zarządzania ryzykiem klimatycznym, ponieważ złagodzą presję na finanse publiczne i uwolnią zasoby na inne środki zapobiegawcze. Komisja utworzy sojusz na rzecz ubezpieczeń klimatycznych, aby przedstawić wykonalne środki i zbadać rozwiązania mające na celu zmniejszenie luki w ochronie ubezpieczeniowej w przypadku klęsk żywiołowych. Środki te będą miały na celu zwiększenie wykorzystania ubezpieczeń, zachęcanie do zapobiegania ryzyku i zapewnienie odpowiednich zdolności ubezpieczeniowych.

Działania wyprzedzające zwiększają również bezpieczeństwo Europy, gdzie częstsze i poważniejsze skutki dla klimatu zagrażają bezpieczeństwu fizycznemu ludzi w ich domach i miejscach pracy, zakłócając podstawowe usługi i zagrażając funkcjonowaniu infrastruktury krytycznej. Korzyści w zakresie bezpieczeństwa energetycznego wiążą się również z przygotowaniem naszych systemów energetycznych na skutki zmiany klimatu, od niskich poziomów rzek, które zakłócają transport paliw, po fale upałów, które obciążają nasze sieci elektroenergetyczne. Ułatwiając organom zarządzanie tym ryzykiem, ramy pomogą zabezpieczyć dostawy energii i zmniejszyć ryzyko kosztownych zakłóceń.

 

5. W jaki sposób ramy pomogą chronić europejskich obywateli i przedsiębiorstwa?

Wpływ klimatu wpływa na zdrowie, bezpieczeństwo, źródła utrzymania i jakość życia ludzi, a także na ciągłość podstawowych usług i działalności gospodarczej. Ekstremalne upały, powodzie, susze i pożary mogą również powodować bezpośrednie szkody, zakłócać usługi publiczne i niszczyć domy, miejsca pracy i infrastrukturę. Celem ram jest wspieranie i umożliwianie działań, które minimalizują szkody i szkody związane z tymi skutkami.

Odporność na zmianę klimatu musi być sprawiedliwa dla obywateli. Skutki zmiany klimatu nie mają jednakowego wpływu na wszystkich: osoby znajdujące się w trudnej sytuacji mogą być bardziej narażone na zagrożenia i dysponować mniejszymi zasobami na przygotowanie się, odbudowę lub dostosowanie, co zwiększa nierówności regionalne. Ramy wprowadzają koncepcję „sprawiedliwej odporności”, aby zapewnić uwzględnienie tych różnic w zarządzaniu ryzykiem klimatycznym. Lepsze oceny ryzyka i publiczny proces decyzyjny oparty na ryzyku klimatycznym pomogą zidentyfikować słabsze grupy i regiony, umożliwiając wczesną identyfikację ryzyka klimatycznego i podejmowanie ukierunkowanych środków ochronnych. Komisja podejmuje dalsze działania w celu lepszej ochrony osób najbardziej narażonych na ryzyko klimatyczne, w tym poprzez wskazanie 100 najbardziej narażonych na zmianę klimatu terytoriów w Europie oraz ustanowienie sojuszu na rzecz ubezpieczeń klimatycznych w celu poprawy ochrony ubezpieczeniowej i wspierania zapobiegania ryzyku.

Komisja uzupełni te wysiłki zintegrowanym europejskim planem dotyczącym fal upałów w odpowiedzi na pilną potrzebę zwiększenia gotowości UE na wpływ ciepła na zdrowie, zwłaszcza na grupy szczególnie wrażliwe i systemy opieki zdrowotnej w UE, oraz uruchomienia grupy doradczej PreparEU ds. gotowości na wypadek klęsk żywiołowych. Biorąc pod uwagę wpływ dorzeczy UE na ciepło, Komisja przedstawi również nową europejską inicjatywę wodną koncentrującą się na efektywności wodnej i ponownym wykorzystaniu wody, suszy i odporności na powodzie oraz opublikuje przed końcem bieżącego roku nowe wytyczne dotyczące zarządzania ryzykiem suszy i wskaźników suszy.

Inicjatywy takie jak Społeczny Fundusz Klimatyczny promują inwestycje w technologie odporności na zmianę klimatu wspierające osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, a na przykład niedawny wniosek dotyczący zmienionej dyrektywy w sprawie zamówień publicznych będzie sprzyjał wprowadzaniu na rynek rozwiązań w zakresie odporności na zmianę klimatu dzięki włączeniu odporności na zmianę klimatu jako kryterium jakości dla nabywców publicznych.

 

6. W jaki sposób ramy są zgodne z innymi politykami i sektorami UE?

Odporność na zmianę klimatu jest kwestią przekrojową we wszystkich sektorach gospodarki. Skutki zmiany klimatu wpływają na wdrażanie i skuteczność polityki UE w zakresie infrastruktury, energii, rolnictwa, wody, zdrowia, transportu, środowiska i rozwoju gospodarczego oraz osłabiają tę realizację i skuteczność. Włączenie ryzyka klimatycznego do procesu decyzyjnego ma zatem zasadnicze znaczenie dla ochrony inwestycji, utrzymania podstawowych usług i zapewnienia, aby postępy w jednym obszarze polityki nie były osłabiane przez skutki klimatyczne w innym obszarze polityki.

Ramy te opierają się na istniejących politykach UE i państw członkowskich w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, w tym na Europejskim prawie o klimacie i strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Stosuje się w nim zasadę uwzględniania odporności na zmianę klimatu już na etapie projektowania we wszystkich politykach UE i dąży się do poprawy spójności poprzez wspólną referencyjną trajektorię globalnego ocieplenia w odniesieniu do wniosków i inicjatyw politycznych, jaśniejsze wymogi dotyczące planowania strategicznego oraz bardziej dostępne informacje na temat klimatu.

Możliwość wypełnienia przez państwa członkowskie obowiązków w zakresie planowania wynikających z prawa o odporności na zmianę klimatu, Europejskiego prawa o klimacie i rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną za pomocą jednego skonsolidowanego planu przyczyni się również do ograniczenia powielania działań i lepszego wykorzystania istniejących procesów i ocen.

W praktyce ramy mogą wspierać uwzględnianie ryzyka klimatycznego w planowaniu infrastruktury, decyzjach inwestycyjnych i strategiach sektorowych. Na przykład planowanie uwzględniające klimat może pomóc w identyfikacji słabych punktów sieci energetycznych, systemów wodnych, infrastruktury transportowej i produkcji rolnej, a także współzależności między nimi.

Może również uzupełniać istniejące podejścia do zrównoważonych inwestycji i zabezpieczeń środowiskowych, w tym, w stosownych przypadkach, zasadę „nie czyń poważnych szkód”.

Ramy te uwzględniają różne obowiązki i uwarunkowania państw członkowskich. Ustanawia ona wspólną podstawę zarządzania ryzykiem klimatycznym, pozostawiając jednocześnie organom krajowym, regionalnym i lokalnym elastyczność w określaniu najwłaściwszych środków. Podejście to ma na celu poprawę spójności w całej Europie bez narzucania uniwersalnego modelu.

 

7. W jaki sposób ramy uwzględniają międzynarodowe działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu?

Ramy te opierają się przede wszystkim na porozumieniu paryskim oraz na istniejących zobowiązaniach międzynarodowych i europejskich. Odzwierciedla ona zasadę, zgodnie z którą łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej muszą iść w parze: globalne redukcje emisji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia przyszłych zagrożeń klimatycznych, natomiast przystosowanie się do zmiany klimatu jest niezbędne do zarządzania już występującymi skutkami i zapobiegania im.

Za pośrednictwem specjalnych partnerstw na rzecz odporności na zmianę klimatu UE dąży również do nawiązania nowych i wzmocnienia istniejących stosunków dwustronnych z państwami trzecimi oraz zacieśnienia współpracy z organizacjami regionalnymi i innymi zainteresowanymi stronami, aby promować globalną odporność na zmianę klimatu i szersze stosowanie rozwiązań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

UE wspiera również praktyczne działania przystosowawcze poprzez inicjatywy takie jak misja UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, która współpracuje z regionami i społecznościami w celu przyspieszenia opracowywania i wdrażania rozwiązań w zakresie odporności na zmianę klimatu. Ambicja misji, aby wesprzeć co najmniej 150 europejskich regionów i społeczności w osiągnięciu odporności na zmianę klimatu do 2030 r., stanowi ważną uzupełniającą ścieżkę przełożenia wiedzy na działania.

Mission Solutions Explorer pomoże dzielić się doświadczeniami z tych działań, w tym praktycznymi podejściami, które można dostosowywać i powielać w różnych ustawieniach. W szerszym ujęciu ramy mogą wzmocnić europejską bazę wiedzy i rozwój rozwiązań istotnych dla międzynarodowych działań przystosowawczych.

Proponowane ramy koncentrują się przede wszystkim na wzmocnieniu odporności na zmianę klimatu w UE. Należy go zatem rozumieć jako uzupełnienie współpracy międzynarodowej w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i finansowania działań w związku ze zmianą klimatu.