Pytania i odpowiedzi na temat nowego podejścia UE do polityki wizowej

Co dziś przyjmuje Komisja?

Komisja Europejska przyjęła strategię wizową UE. Zapewnia ona jasne, spójne i bardziej strategiczne podejście do polityki wizowej UE, które przyczynia się do realizacji długoterminowych interesów UE i sprawia, że UE jest lepiej przygotowana do reagowania na rosnącą mobilność, niestabilność regionalną i konkurencję geopolityczną. Strategia wzmacnia rolę polityki wizowej w ochronie integralności strefy Schengen, wspieraniu legalnych podróży i działalności gospodarczej oraz promowaniu interesów UE i jej pozycji na świecie.

Komisja przedstawia również zalecenie określające konkretne środki, które zachęca się państwa członkowskie do podjęcia w istniejących ramach prawnych w celu zwiększenia atrakcyjności UE dla studentów, naukowców, wysoko wykwalifikowanych i wykwalifikowanych pracowników, założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców.

Jakie są obecne ramy prawne dotyczące wiz krótkoterminowych?

Wszystkie 29 państw strefy Schengen stosuje te same zasady wizowe w odniesieniu do pobytów krótkoterminowych.

Obywatele państw objętych obowiązkiem wizowym mogą uzyskać wizę krótkoterminową na wjazd do strefy Schengen na okres do 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu. Te same zasady dotyczące czasu pobytu w strefie Schengen mają również zastosowanie do obywateli państw zwolnionych z obowiązku wizowego.

Kiedy ktoś wjeżdża do kraju należącego do strefy Schengen, rozpoczyna się 180-dniowy okres. Mogą wjeżdżać do krajów strefy Schengen tyle razy, ile chcą, ale przebywać tylko przez 90 dni, co 180 dni. Wiza Schengen jest zasadniczo ważna w każdym kraju strefy Schengen.

Które wizy są zharmonizowane na szczeblu UE?

Wizy krótkoterminowe (na pobyty nieprzekraczające 90 dni w każdym okresie 180-dniowym) są zharmonizowane na szczeblu UE. Są one regulowane prawem UE, a wspólne warunki, procedury i ważność mają zastosowanie w całej strefie Schengen, jak określono w kodeksie wizowym.

Wizy długoterminowe na pobyt dłuższy niż 90 dni są wydawane na mocy prawa krajowego i pozostają w kompetencji krajowej. Prawodawstwo UE harmonizuje warunki przyjmowania określonych kategorii, takich jak studenci, naukowcy i wysoko wykwalifikowani pracownicy, ale sama wiza pozostaje wizą krajową.

We wszystkich przypadkach państwa członkowskie rozpatrują i wydają wizy.

Ramy prawne polityki wizowej UE w zakresie wiz krótkoterminowych są określane na szczeblu UE i wdrażane przez państwa członkowskie za pośrednictwem ich konsulatów.

Wdrażanie polityki wizowej UE jest monitorowane przez Komisję i we współpracy z państwami członkowskimi w ramach ocen Schengen.

Obywatele z jakich krajów mogą podróżować bez wiz do UE?

Obywatele ponad 60 państw trzecich mogą obecnie podróżować bez wiz do UE.

Wykaz państw, których obywatele są zwolnieni z obowiązku wizowego i których wizy są wymagane, znajduje się odpowiednio w załącznikach I i II do rozporządzenia wizowego.

Poszczególne kraje strefy Schengen mogą przyznać bezwizowy dostęp niektórym kategoriom osób - na przykład personelowi dyplomatycznemu, siłom zbrojnym, uchodźcom i uczniom na wycieczce.

W jaki sposób państwa trzecie mogą uzyskać ruch bezwizowy do UE?

Obecnie państwa trzecie, których obywatele podlegają obowiązkowi wizowemu lub są z niego zwolnieni, powinny być określane na podstawie przemyślanej, indywidualnej oceny różnych kryteriów. Obejmują one migrację, bezpieczeństwo, poszanowanie praw człowieka, wzajemność i korzyści gospodarcze – w szczególności w zakresie turystyki i handlu zagranicznego (art. 1 rozporządzenia wizowego). Do Komisji należy zaproponowanie nowych zwolnień z obowiązku wizowego w oparciu o ocenę tych kryteriów.

W strategii proponuje się zmianę warunków przyznawania zwolnień z obowiązku wizowego krajom partnerskim, aby uczynić ten proces bardziej przewidywalnym i strategicznym. W strategii Komisja proponuje współpracę z państwami członkowskimi nad nowymi ramami i metodologią oceny ewentualnych zwolnień z obowiązku wizowego dla państw trzecich w oparciu o jasne i przejrzyste kryteria. Oprócz obecnej oceny jakościowej ewentualne dodatkowe wskaźniki mogłyby obejmować wskaźniki odmów wydania wizy, bezzasadne wnioski o udzielenie azylu, wskaźniki powrotów, współpracę w zakresie bezpieczeństwa, powrotów i readmisji. Na podstawie tej metodyki Komisja oceni następnie, czy spełnione są warunki umożliwiające zaproponowanie ruchu bezwizowego, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby zwolnienia z obowiązku wizowego wspierały bezpieczeństwo UE, zarządzanie migracjami i inne strategiczne interesy.

Czym jest mechanizm przewidziany w art. 25a?

Unijna polityka w zakresie wiz krótkoterminowych wymaga, aby państwa trzecie dokonywały readmisji swoich obywateli, którzy nie mają prawa do pobytu w UE. Komisja co roku ocenia współpracę w zakresie readmisji państw trzecich związanych z wizami, składa sprawozdania Radzie i aktywnie angażuje się w dialog w celu poprawy współpracy w zakresie readmisji z partnerami (na mocy art. 25a kodeksu wizowego).

W przypadkach gdy Komisja uzna, że współpraca jednego lub większej liczby krajów partnerskich w zakresie readmisji jest niewystarczająca, może zaproponować Radzie ukierunkowane środki wizowe w celu wspierania takiej współpracy, biorąc pod uwagę ogólne stosunki Unii z zainteresowanymi krajami. Te ukierunkowane środki mogą obejmować: zawieszenie wydawania wiz wielokrotnego wjazdu, wydłużenie czasu rozpatrywania wniosków lub podwyższenie opłat wizowych.

Następnie to państwa członkowskie decydują o kolejnych krokach. Jednocześnie Komisja nadal aktywnie współpracuje z państwami trzecimi w celu poprawy współpracy w zakresie readmisji. 

W strategii proponuje się zmianę mechanizmu przewidzianego w art. 25a w ramach planowanego przeglądu ustawodawczego kodeksu wizowego (przewidzianego na 2026 r.). Celem będzie uelastycznienie mechanizmu, lepsze przygotowanie go do reagowania na poważne i nagłe pogorszenie się współpracy w zakresie readmisji oraz ściślejsze dostosowanie go do celu Unii, jakim jest ochrona i promowanie interesów UE.

Uzupełnieniem tego byłyby środki ad hoc zachęcające do współpracy w zakresie bezpieczeństwa oraz zapobiegania nielegalnej migracji i przemytowi migrantów.

Jakie są kluczowe środki zaproponowane w zaleceniu w sprawie przyciągania talentów do innowacji?

Zalecenie w sprawie przyciągania talentów do innowacji ma na celu zapewnienie państwom członkowskim wytycznych dotyczących sposobu pełnego wykorzystania elastyczności dozwolonej w obecnych ramach prawnych UE, aby lepiej przyciągnąć międzynarodowych studentów, naukowców, wysoko wykwalifikowanych i wykwalifikowanych pracowników, założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców.

W tym celu promuje stosowanie przyspieszonych procedur, a także usprawnionych procesów uzyskiwania wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych.

Apeluje również o jaśniejsze i łatwiej dostępne informacje dla potencjalnych pracowników i pracodawców, aby pomóc im lepiej zrozumieć wymogi dotyczące wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych oraz dostępne ścieżki rekrutacji.

Ściślejsza koordynacja między organami krajowymi, instytucjami edukacyjnymi i szerszym ekosystemem innowacji przyczyniłaby się do dalszej poprawy wydajności i skuteczności procesów rekrutacji.

W zaleceniu zachęca się również do ściślejszej współpracy z krajami partnerskimi za pośrednictwem wzajemnie korzystnych inicjatyw, takich jak partnerstwa w zakresie talentów, które pomagają rozwiązać problem niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej dzięki współpracy i wspólnym zasobom.

Jakie są obecne przepisy dotyczące pracy, studiowania i prowadzenia badań naukowych w UE?

Chociaż państwa członkowskie pozostają odpowiedzialne za przyjmowanie obywateli państw trzecich w celach związanych z pracą, UE może ustanowić wspólne warunki przyjmowania i prawa dla niektórych kategorii podróżnych.  

Unia Europejska opracowała przepisy mające na celu harmonizację warunków wjazdu i pobytu niektórych kategorii obywateli państw trzecich, w tym pracowników wysoko wykwalifikowanych (dyrektywa w sprawie niebieskiej karty UE), studentów, stażystów, wolontariuszy i naukowców.

Poza tymi ramami prawnymi Komisja podjęła szereg dodatkowych inicjatyw. Niedawno przyjęte rozporządzenie w sprawie unijnej puli talentów ułatwi międzynarodową rekrutację dzięki dopasowaniu wykwalifikowanych pracowników do unijnych pracodawców. Zainicjowano już partnerstwa w zakresie talentów z pięcioma krajami partnerskimi w celu zwiększenia konkurencyjności UE w przyciąganiu i zatrzymywaniu talentów. UE współpracuje również z Indiami i wkrótce uruchomi pierwsze pilotażowe biuro European Legal Gateway w Indiach – punkt kompleksowej obsługi służący dostarczaniu informacji i wspieraniu przepływu pracowników do UE, począwszy od sektora ICT.  

W jaki sposób strategia ta wzmacnia rolę polityki wizowej jako narzędzia polityki zagranicznej?

Polityka wizowa jest potężnym bodźcem w stosunkach zewnętrznych UE, kształtującym współpracę z krajami partnerskimi i przyczyniającym się do realizacji interesów UE za granicą. Strategia umożliwia UE dostosowanie warunków wizowych do współpracy w obszarach o znaczeniu strategicznym, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby ułatwienia wizowe lub ruch bezwizowy były powiązane z trwałymi zobowiązaniami krajów partnerskich. W ten sposób polityka wizowa wspiera dialog, współpracę i efekt dźwigni, a jednocześnie pozostaje spójna z wartościami i interesami UE.

Czym jest mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego? Czy był używany w przeszłości?

Mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego umożliwia UE zawieszenie lub zniesienie zwolnień z obowiązku wizowego w szczególnych okolicznościach. Mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego wprowadzono w 2013 r., aby umożliwić tymczasowe zawieszenie zwolnienia z obowiązku wizowego w przypadku nagłego i znacznego wzrostu nielegalnej migracji. Mechanizm ten został następnie zmieniony w 2017 r., aby ułatwić państwom członkowskim powiadamianie o okolicznościach prowadzących do ewentualnego zawieszenia, aby umożliwić Komisji uruchomienie mechanizmu zawieszenia z własnej inicjatywy.

W październiku 2023 r. Komisja zaproponowała jego dalsze wzmocnienie, rozszerzenie podstaw zawieszenia i wzmocnienie monitorowania państw zwolnionych z obowiązku wizowego. Zmieniony mechanizm wszedł w życie 30 grudnia 2025 r. 

Dotychczas dwukrotnie uruchomiono mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego:

• Vanuatu: W 2022 r. umowa o zniesieniu wiz z Vanuatu została częściowo zawieszona w celu złagodzenia zagrożeń dla bezpieczeństwa wynikających z programów obywatelstwa dla inwestorów („złote paszporty”) Vanuatu. Zwolnienie z obowiązku wizowego zostało następnie trwale cofnięte w 2024 r.
• Gruzja: W styczniu 2026 r. Komisja wszczęła procedurę w ramach nowego mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego obywateli Gruzji posiadających paszporty dyplomatyczne, służbowe i urzędowe.

Jak UE może reagować na wrogie działania państw trzecich?

W coraz bardziej niestabilnym otoczeniu geopolitycznym Unia Europejska musi być w stanie szybko i proporcjonalnie reagować na wrogie działania państw trzecich. 

Od czasu pełnoskalowej inwazji wojskowej Rosji na Ukrainę UE podjęła bezprecedensowe działania, aby Rosja powstrzymała swoją niesprawiedliwą i niesprowokowaną agresję:

We wrześniu 2022 r. UE całkowicie zawiesiła umowę o ułatwieniach wizowych z Rosją. Również w 2022 r. Komisja przyjęła jasne zestawy wytycznych mających na celu wsparcie państw członkowskich w obniżaniu priorytetów wizowych dla Rosjan (z wyjątkiem bardzo niewielu konkretnych kategorii) oraz skupienie się na bezpieczeństwie i kontroli granicznej. W listopadzie 2025 r. Komisja przyjęła bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące wiz dla obywateli rosyjskich, tak aby obywatele rosyjscy nie otrzymywali już wiz wielokrotnego wjazdu.

We wrześniu 2021 r. Komisja częściowo zawiesiła również umowę o ułatwieniach wizowych z Białorusią. Zawieszenie dotyczy konkretnych kategorii urzędników związanych z reżimem.

W strategii wizowej zapowiedziano możliwość wprowadzenia, w ramach przyszłego wniosku ustawodawczego dotyczącego przeglądu kodeksu wizowego, nowej kategorii ukierunkowanych restrykcyjnych środków wizowych w ramach polityki wizowej UE.

Ta nowa kategoria środków mogłaby obejmować wyposażenie Komisji w możliwość przyjmowania, w porozumieniu z państwami członkowskimi, wiążących środków, które leżą w interesie UE i umożliwiłyby zawieszenie, odrzucenie lub ograniczenie wniosków wizowych składanych przez obywateli takich państw trzecich.

Taki instrument umożliwiłby UE lepsze reagowanie na przypadki ataków hybrydowych, manipulacji informacjami i ingerencji w informacje, umotywowanej politycznie instrumentalizacji migrantów, wykorzystywania migracji jako broni oraz otwartych aktów agresji. Zwiększyłoby to strategiczną autonomię i spójność Unii, ściślej dostosowując politykę wizową do celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE.